این مقاله راهبردهای مدیریتی برای حفظ کارایی باغهای سبزی در شرایط گرمای شدید تابستان را بررسی میکند. نگارنده با تبیین اثرات دمای بالای ۹۰–۱۰۰ درجه فارنهایت بر تنش گیاهی، توقف رشد، ریزش گل و کاهش تشکیل میوه، سیزده توصیه عملی ارائه میدهد. محورهای اصلی شامل انتخاب ارقام مقاوم به گرما، آبیاری عمیق و منظم، افزایش ماده آلی خاک، استفاده از مالچ آلی، ایجاد سایه نسبی، اجتناب از سطوح سختِ گرمشونده و مدیریت کاشت بذر در گرما است. همچنین تنظیم فاصله کشت، کنترل علفهای هرز، پرهیز از بسترهای مرتفع و داربستگذاری گسترده و برداشت بهموقع میوهها برای کاهش تنش آبی و گرمایی توصیه میشود.
بعضی باغبانها در اقلیمی زندگی میکنند که تابستانهای بسیار داغی دارد و دمای روزانه مرتباً بالای ۹۰ یا حتی ۱۰۰ درجه فارنهایت میرود. اگر وضعیت شما هم اینگونه است، تابستان ممکن است سختترین فصل برای باغتان باشد، نه زمستان.
گرمای شدید نهتنها برای بسیاری از گیاهان تنشزا است، بلکه در واقع میتواند باعث شود بسیاری از آنها به خواب بروند و رشدشان را متوقف کنند – حتی اگر بهخوبی آبیاری شوند. حرارت بالا همچنین میتواند مانع تشکیل میوه شود، زیرا دمای بسیار بالا میتواند گرده را از بین ببرد. برخی محصولات دیگر نیز خیلی سریع پیچیده شده و به بذر میروند.
در اینجا سیزده نکته آمده است تا در هوای بسیار گرم هم بتوانید به باغبانی ادامه دهید:
۱. روی گیاهانی تمرکز کنید که گرما را دوست دارند.
بهدنبال سبزیجاتی بگردید که برای بیابان، ایالتهای جنوبی یا مناطق گرمسیری اصلاح شدهاند. از جمله: گوجهفرنگی، بادمجان، طالبی و هندوانه، فلفل، اسفناج مالابار، لوبیا چشمبلبلی و لوبیای لیما. سیبزمینی شیرین، بامیه و نخودفرنگی جنوبی میتوانند بیشترین گرما را تحمل کنند.
با این حال، حتی بسیاری از این گیاهان نیز ممکن است وقتی دما مرتباً بالای ۹۰ درجه فارنهایت میرود، گلهای خود را بریزند و از میوهدهی بازبمانند. بهدنبال ارقامی باشید که برای میوهدهی در گرمای شدید اصلاح شدهاند.
۲. گیاهان خود را بهخوبی آبیاری کنید.
اگرچه در بعضی شرایط ممکن است مجبور شوید هر روز آبیاری کنید، اما بسیار مهم است که گیاهان خود را عمیق آبیاری کنید – حداقل تا عمق ۱۵ سانتیمتر – دستکم هفتهای یکبار برای خاکهای رسی و دو بار در هفته برای خاکهای شنی. حدس نزنید – با یک بیلچه تا عمق حدود ۱۵ سانتیمتر خاک را کنار بزنید و رطوبت را بررسی کنید.
این کدو حلوایی جوان وقتی باغ پس از یک دوره خشکی طولانی بهشدت آبیاری شد، از وسط ترک خورد.
کمکم یاد میگیرید که برای حفظ سطح مناسب رطوبت خاک، چقدر باید باغ خود را آبیاری کنید. انتظار داشته باشید باغتان در دورههای گرمای شدید دستکم دو برابر (یا حتی بیشتر) از حالت عادی به آب نیاز داشته باشد. بادهای شدید نیز میتوانند نیاز آبی را افزایش دهند.
مطمئن شوید که بین دو آبیاری اجازه نمیدهید خاک خیلی خشک شود. من دیدهام که غدههای سیبزمینی شیرین و میوههای کدو حلوایی وقتی پس از خشک شدن شدید خاک، آبیاری سنگینی شدهاند، بهشدت ترک خوردهاند.
۳. مطمئن شوید خاک شما سطح خوبی از مواد آلی دارد.
سطح سالم مواد آلی (حدود ۵ تا ۹ درصد، بسته به نوع خاک و اقلیم) میتواند برای نگهداشتن مقدار بیشتری آب در خاک تفاوت بزرگی ایجاد کند. علاوه بر این، خاک سالم و سرشار از جانداران مفید خاک، مانند قارچهای میکوریزا، به گیاهان کمک میکند تا خشکی را بهتر تحمل کنند.
۴. سطح خاک را با ۵ تا ۱۰ سانتیمتر مالچ آلی بپوشانید.
استفاده از کاه، بریدههای علف چمن، برگ خردشده و… بهعنوان مالچ، خاک را خنکتر نگه میدارد و مانع میشود که خاک بهسرعت خشک شود – اما لایه مالچ را خیلی ضخیم نکنید. در حالی که مالچ میتواند به حفظ رطوبت خاک کمک کند، یک لایه خیلی ضخیم ممکن است مانع رسیدن باران به خاک زیرین شود، زیرا خود مالچ میتواند مقدار زیادی آب جذب کند.
۵. به گیاهان خود کمی سایه بدهید.
دادن سایه نسبی به باغ در دورههای گرمای شدید میتواند دما را ۱۰ درجه فارنهایت یا بیشتر کاهش دهد. میتوانید باغ خود را با شید (سایهبان توری)، حصار برفی یا شبکه چوبی که روی یک سازه قرار گرفته، و حتی ملحفههای قدیمی یا پردههای نازک بپوشانید. مطمئن شوید که مواد ایجادکننده سایه در برابر بادهای شدید بهخوبی محکم شدهاند و آنقدر بالاتر از گیاهان قرار گرفتهاند که باغ تهویه خوبی داشته باشد.
بسیاری از باغبانها در اقلیمهای بسیار گرم دریافتهاند که فراهم کردن حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد سایه معمولاً بهترین نتیجه را دارد. حتی گوجهفرنگی، فلفل و کدوها نیز در اقلیمهای بیابانی میتوانند از سایهبان توری بهره ببرند.
همچنین میتوانید باغ خود را در سمت شرقی یک ساختمان قرار دهید، جایی که در بعدازظهر – هنگام اوج گرما – در سایه باشد. بعضی افراد ترجیح میدهند باغشان را در سمت شرقی درختان، درختچههای بلند یا گیاهان بالا رونده روی داربست ایجاد کنند. فقط مطمئن شوید ریشههای درختان و درختچهها وارد باغ نشوند و با سبزیجات شما رقابت نکنند. ریشه درختان میتواند خیلی فراتر از سایهانداز شاخهها گسترش یابد. حتی گیاهان بزرگ روی داربست نیز میتوانند برای آب با گیاهان کوچکترِ همان جوی یا جعبه کاشت رقابت شدیدی داشته باشند.
۶. تا حد امکان از احاطه کردن جویها و بسترهای باغ با سنگ خردشده، آجر یا مسیرهای بتنی خودداری کنید.
آجر، سنگ و بتن گرما را جذب کرده و باغ شما را در تابستان گرمتر نگه میدارند.
این مواد گرمای اضافی را جذب کرده و پس از غروب خورشید نیز آن را آزاد میکنند – مشابه «جزیره حرارتی شهری» اما در باغ شما. اگر باغ را در کنار دیوارِ بدون سایه در سمت جنوبی یا غربی ساختمانها (در نیمکره شمالی) قرار دهید، باز هم باغتان گرمتر خواهد شد. میتوانید با احاطه کردن بسترهای باغ با چمن یا مالچ آلی، باغ را خنکتر نگه دارید.
۷. بذرها را در داخل خانه و زیر نور مصنوعی سبز کنید.
بسیاری از بذرها اگر خاک بیش از حد داغ شود، اصلاً جوانه نمیزنند. در دورههای گرمای شدید، یک گزینه این است که این بذرها را در داخل خانه و زیر چراغ رشد سبز کنید و بعد از «سختکردن» (عادتدادن تدریجی گیاهان به نور مستقیم خورشید و باد) آنها را به باغ منتقل کنید. مطمئن شوید که نشاهای تازهکاشتهشده را تا زمانی که در فضای باز مستقر میشوند، بهخوبی آبیاری و تا حدی در سایه نگه میدارید.
۸. برای محصولاتی که در فضای باز میکارید، بذرها و ردیف کاشت را از قبل خیس کنید.
برای بذرهای درشتتر (مثل نخود)، آنها را پیش از کاشت در بیرون، بهمدت ۲۴ ساعت خیس کنید. تا زمان جوانهزدن بذرها، هر روز بستر کاشت را آبیاری کنید تا خاک مرطوب بماند.
برای بذرهای ریزتر، ابتدا شیارها یا حفرههای کاشت را ایجاد کنید، آنها را با آب پر کرده و بگذارید آب درست پیش از کاشت بذرها در خاک نفوذ کند. بذرها را با کمپوست یا خاک گلدانی بپوشانید (که در گرما کمتر سفت و دلمه میشوند) و سپس بستر بذر را در سایه نگه داشته و بهخوبی آبیاری کنید تا بذرها سبز شوند.
یک لایه نازک از بریدههای خشک چمن روی بستر بذر به سایهدار شدن خاک و مرطوب ماندن آن کمک میکند. ضخامت این لایه باید آنقدر کم باشد که هنوز بتوانید بین بریدهها کمی خاک ببینید، تا مالچ مانع بیرونآمدن جوانهها از خاک نشود.
۹. میوههای رسیده را بهموقع برداشت کنید.
همه میوههای رسیده را بهموقع برداشت کنید، زیرا آنها مقدار زیادی آب از گیاهان میطلبند.
میوههای رسیده (گوجهفرنگی، طالبی، فلفل و…)، مقدار زیادی آب از گیاهان شما میگیرند. برای کاهش تنش گرما و تنش کمآبی در گیاهان پربازده، میوههای رسیده را بهطور منظم و کامل برداشت کنید (از جمله میوههای آسیبدیده).
۱۰. گیاهان خود را با فاصله بیشتری از هم بکارید.
گیاهانی که خیلی نزدیک به هم کاشته میشوند، بهشدت برای آب با هم رقابت میکنند. اگر بتوانید گیاهان را با فاصله بیشتری از هم بکارید، در دورههای گرمای شدید تنش کمتری را تجربه خواهند کرد.
۱۱. باغ خود را خوب علفهرزکنی کنید.
علفهای هرز معمولاً سیستم ریشهای بسیار قویتری نسبت به سبزیجات اهلی ما دارند و میتوانند در رقابت برای آب موجود در خاک، محصولات ما را شکست دهند. به باغ خود لطف کنید و علفهای هرز را حذف کنید.
۱۲. تا حد امکان از ایجاد جعبههای بلندِ کشت (بسترهای مرتفع) خودداری کنید.
بسترهای مرتفع بیشتر گرم میشوند و سریعتر خشک میشوند – که در اقلیمهای گرم یک عیب محسوب میشود. خاک در عمق زمین خنکتر و مرطوبتر است. بنابراین، در اقلیمهای بسیار گرم و خشک، پیشنهاد میکنم بهجای ساخت بسترهای مرتفع، تمرکز خود را بر بهبود خاکِ عمقی بگذارید.
۱۳. تا حد امکان از پرورش گیاهان بزرگ روی داربست خودداری کنید.
گیاهانی که روی داربست رشد میکنند، بهمراتب سریعتر از گیاهانی که روی زمین گستردهاند، رطوبت خود را از دست میدهند. اگر بهدلیل محدودیت فضا لازم است گیاهان خود را داربستکشی کنید، حیاتی است که آنها را بهخوبی آبیاری و مالچپوشی کنید.
با بهرهگیری از بسیاری از نکتههای بالا، میتوانید در هوای داغ تابستان نیز با موفقیت به باغبانی ادامه دهید!