نام علمي
Paullinia cupana
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
گرمسیری
خاک مورد نياز
غنی
|
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
گوآرانا با نام علمی Paullinia cupana گونهای از تیرهٔ Sapindaceae (سپندیان) است؛ همان تیرهای که شامل افناندرخت، افراهای گرمسیری و لیچی نیز میشود.
این گونه در جنس Paullinia قرار دارد که بیش از ۲۰۰ گونه بالاروندهٔ همیشهسبز را در جنگلهای بارانی قارهٔ آمریکا در بر میگیرد.
منطقه بومی و گسترش جغرافیایی
زادگاه اصلی گوآرانا، جنگلهای بارانی آمازون در برزیل است؛ بهویژه ایالتهای آمازوناس و باهیا. این گیاه در حاشیه رودخانهها و نواحی مرطوب نیمهسایه رشد میکند و با اقلیم گرم و بسیار مرطوب سازگار است.
با افزایش تقاضا، گوآرانا در برخی نواحی دیگر آمریکای جنوبی نیز به صورت کشت تجاری پرورش داده میشود، اما تنوع ژنتیکی بالاتر همچنان در جمعیتهای بومی آمازون یافت میشود.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
گوآرانا یک درختچهٔ بالاروندهٔ همیشهسبز است که میتواند روی درختان دیگر بالا رود. این گیاه در خاکهای اسیدی، غنی از مواد آلی و با زهکشی مناسب بهترین رشد را دارد. میوهها کپسولهایی سرخرنگ هستند که با باز شدن، دانههای سیاه براق با پوشش سفید نمایی شبیه «چشم» ایجاد میکنند.
تاریخچه و استفادههای سنتی
کاربرد گوآرانا به قرنها پیش در فرهنگ بومیان آمازون، بهویژه قوم سَتِرِه-ماوه́ برمیگردد. آنان دانههای آن را خشک، برشته و به صورت خمیر یا پودر برای افزایش هوشیاری، کاهش خستگی و بهبود استقامت استفاده میکردند.
گوآرانا یکی از غنیترین منابع طبیعی کافئین در جهان است و همین ویژگی موجب جلب توجه پژوهشگران تغذیه و داروسازی شده است. از اواخر قرن نوزدهم، عصاره آن در نوشیدنیهای انرژیزا و فرمولاسیونهای دارویی در برزیل و سپس در سطح بینالمللی وارد شده است.
![گوآرانا]()
خصوصیات - معرفی
گوآرانا گیاهی بالارونده از خانواده افرا و بومی رودخانه آمازون و بخصوص برزیل است. این گیاه دارای برگ های بزرگ و گل های خوشه ای است، و به دلیل میوه هایش شناخته شده است. این میوه ها به اندازه دانه های قهوه هستند. به عنوان یک مکمل غذایی تأثیر زیادی روی مشروبات غیرالکلی دارد. بذور این گیاه حدود دو برابر دانه های قهوه کافئین دارد (حدود 2 تا 4.5 درصد کافئین در بذور گوآرانا در مقایسه با 1 تا 2 درصد کافئین موجود در قهوه).
کافئین موجود در این گیاه، به عنوان یک ماده سمی برای گیاه نقش دفاعی علیه حیوانات گیاهخوار را ایفا می کند. و بذور و میوه های آن از حمله این حیوانات در امان می مانند.
رنگ میوه گوآرانا از قهوه ای تا قرمز است و دارای بذوری به رنگ سیاه می باشد. که این بذور با آریل سفید پوشیده شده اند. وقتی میوه گوآرانا باز می شود و بذور آن از بین میوه های باز شده نمایان می گردند، ظاهری شبیه به کره ی چشم ایجاد می کند. این موضوع پایه ی افسانه ای نیز دارد.
![Guarana]()
مقابله به آفات گوآرانا
آفات مهم گوآرانا (Paullinia cupana)
آفات اصلی گوآرانا شامل شتهها، تریپسها، کنههای تارعنکبوتی و لارو پروانهها هستند. این آفات با مکیدن شیره گیاهی و جویدن برگها باعث کاهش رشد، ریزش برگ و افت چشمگیر کیفیت دانهها میشوند. شتهها و تریپسها همچنین عامل انتقال ویروسها بوده و لکههای زرد و بدشکلی برگها را ایجاد میکنند.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
قارچهایی مانند Colletotrichum و Phytophthora موجب لکهبرگی، پوسیدگی ریشه و شانکر ساقه در گوآرانا میشوند. نشانهها شامل زخمهای قهوهای، پژمردگی و مرگ تدریجی شاخهها است. در شرایط رطوبت بالا، پوسیدگی طوقه و ریشه تشدید شده و میتواند کل بوته را از بین ببرد. بیماریهای باکتریایی نیز موجب لکههای آبسوخته و سوختگی لبه برگ میشوند.
روشهای پیشگیری و مبارزه
مدیریت بهداشتی و پیشگیری، مؤثرترین راه کنترل آفات و امراض گوآرانا است. استفاده از نهال سالم، ضدعفونی ابزار هرس، حذف و سوزاندن برگها و شاخههای آلوده ضروری است. تنظیم آبیاری برای جلوگیری از ماندگاری رطوبت در اطراف ریشه، بهکارگیری تناوب زراعی و تهویه مناسب تاج پوشش، بروز بیماریهای قارچی را کاهش میدهد. در صورت طغیان آفات، استفاده هدفمند از حشرهکشها و کنهکشهای کمخطر، همراه با رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و بالتوریها توصیه میشود.
![گوآرانا]()
نحوه تکثیر گوآرانا
تکثیر گوآرانا از طریق کشت بذرها صورت می گیرد.
تولید مثل گوآرانا در طبیعت
گوآرانا (Paullinia cupana) یک لianaٔ همیشهسبز جنگلهای آمازون است که عمدتاً از طریق بذر در طبیعت تکثیر میشود. گلهای ریز و خوشهای آن دگرگردهافشان بوده و حشرات، بهویژه زنبورها، گرده را بین گلهای نر و ماده جابجا میکنند. پس از گردهافشانی، میوههای قرمز کپسولی تشکیل میشوند که با شکافتن، دانههای سیاه و درخشان را آشکار میکنند. پخش بذر عمدتاً توسط پرندگان و پستانداران میوهخوار انجام میشود که میوه را میخورند و دانهها را در زیستگاههای جدید رها میکنند.
تکثیر گوآرانا در خانه با بذر
رایجترین روش خانگی، کشت بذر تازه و سالم است. برای افزایش جوانهزنی، پوستهٔ بذر را کمی خراش دهید (اسکارفیکاسیون مکانیکی) و سپس ۲۴ ساعت در آب ولرم خیسانده شود. بذرها در بستر سبک و غنی از مواد آلی (مخلوط پیتماس، پرلیت و خاک برگ) در عمق حدود ۱ سانتیمتر کاشته میشوند. دما باید ۲۵–۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت محیط بالا باشد؛ گلدان را میتوان با پلاستیک شفاف پوشاند. جوانهزنی معمولاً چند هفته تا یک ماه زمان میبرد.
تکثیر رویشی در خانه
گوآرانا را میتوان با قلمهٔ نیمهخشبی در بهار یا تابستان تکثیر کرد. قلمههای ۱۰–۱۵ سانتیمتری با حداقل دو گره انتخاب شده، برگهای پایینی حذف و انتها در هورمون ریشهزا قرار میگیرد. سپس در محیط سبک و مرطوب کشت شده و در مکان پرنور بدون آفتاب مستقیم نگهداری میشود.
![Guarana]()
ساير تصاوير :
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
بذور این گیاه بصورت پود در می آیند و به عنوان دارو در طب سنتی اهالی آمازون مصرف می شوند.
گوآرانا به عنوان یک شیرین کننده ی طبیعی در مشروبات غیرالکلی و انرژی زا استفاده می شود. بطور کلی آمریکای جنوبی بیشترین میزان کافئین را از گوآرانا به دست می آورند. برزیل سومین کشور بزرگ جهان در استفاده از نوشیدنی های غیرالکلی است. این کشور چندین نوشیدنی غیرالکلی معروف از گوآرانا تهیه می کند. نوشیدنی های انرژی زایی که از گوآرانا تهیه می شود برای کاهش فشارهای ناشی از صدمات ایجاد شده به پا بخصوص ماهیچه چهارسر برای ورزشکاران استفاده می شود.
گوآرانا ممکن است خاصیت ضد سرطانی نیز داشته باشد اما برای اثبات این خاصیت نیاز به تحقیقات بیشتری می باشد. این گیاه دارای خواص ضد چربی سوزی نیست.
بذور این گیاه دارای آدنین، کافئین، کاتکوتانیک اسید، کولین، D-کاتکین، چربی، گوآنین، هیپوگزانتین، موسیلاژ، پروتئین، ساپونین، نشاسته، تانن، تئوبرامین، تئوفیلین و گزانتین است.
![معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - گوآرانا]()
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره ساپینداسه - ساپنداسه و جنس های آن