نام علمي
Larix Decidua Bonsai
دانستنیهای علمی
ردهبندی علمی
Larix decidua با نام علمی کامل Larix decidua Mill. از خانوادهٔ کاجیان (Pinaceae) و از جنس لاریکس (Larix) است. این جنس در میان مخروطیان بهواسطهٔ خزانکننده بودن سوزنها ویژگی شاخصی دارد؛ یعنی برخلاف بسیاری از کاجسانان، برگهای سوزنی آن در پاییز زرد شده و میریزند.
منطقه بومی و زیستگاه
خاستگاه این گونه عمدتاً اروپای مرکزی است و بهطور طبیعی در رشتهکوههای آلپ و کارپات و نواحی کوهستانی پیرامون آن حضور دارد. زیستگاه طبیعی آن دامنهها و درههای سردسیر تا زیرآلپی با زمستانهای طولانی و تابستانهای کوتاه است. این درخت معمولاً در ارتفاعات کوهستانی رشد میکند و با خاکهای خوبزهکشیشده (اغلب سنگلاخی یا آبرفتی) سازگار است.
تاریخچه شناسایی و نامگذاری
نامگذاری علمی این گونه با پسوند نویسندهٔ نام (Mill.) به فیلیپ میلر (Philip Miller) گیاهشناس سدهٔ هجدهم بازمیگردد که در نظام نامگذاری گیاهان نقش مهمی داشت. واژهٔ decidua در لاتین بهمعنای «خزانکننده» است و به ریزش فصلی سوزنها اشاره دارد.
نامهای رایج محلی و جهانی
این گونه در انگلیسی بیشتر با نامهای European larch و Common larch شناخته میشود. در برخی منابع اروپایی نامهای محلی مرتبط با آلپ (مانند گونههای نامگذاری بومی آلمانی و ایتالیایی) نیز دیده میشود. در فارسی، در بازار بونسای گاهی بهصورت عمومی و نادقیق «سیاهکاج» گفته میشود، اما از نظر علمی کاج (Pinus) نیست و به جنس Larix تعلق دارد.
![بونسای سیاهکاج]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
10 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک سبک مخلوط خاک هوموسی و پیت و تورب
|
ساقه و تنه بونسای لاریکس دسیــدوا
ساقه بونسای لاریکس دسیــدوا دارای پوستی قهوهای تا خاکستری و بهتدریج عمیقاً ترکدار است که در سنین بالاتر ظاهری کهنه و باستانی به گیاه میدهد. تنه در اندازه بونسای معمولاً بین ۲ تا ۱۰ سانتیمتر قطر دارد اما میتواند بسیار قطور به نظر برسد. چوب آن سخت، راستتنه و به رنگ زرد مایل به قرمز در بخش داخلی است. شاخهها باریک، انعطافپذیر و به صورت طبقهای روی تنه پخش میشوند و در سنین پایینتر رنگ قهوهای روشن تا زیتونی دارند. جوانهها کوچک، تخممرغی و به رنگ قهوهای تیرهاند و روی زخمهای کوتاهشده شاخهها بهخوبی قابل مشاهدهاند.
برگها و سوزنها
برگهای لاریکس دسیــدوا به شکل سوزنی نرم، نازک و انعطافپذیر هستند و به صورت گروهی (۲۵–۳۰ عدد) روی کوتاهساقههای کوچک قرار میگیرند. طول هر سوزن معمولاً ۱ تا ۳ سانتیمتر است و مقطع برگها تقریباً مثلثی تا نیمهگرد است. رنگ برگها در بهار سبز روشن، در تابستان سبز مایل به آبی و در پاییز به زرد طلایی درخشان تبدیل میشود که کنتراست زیبایی با پوست تیره تنه ایجاد میکند. این گونه بر خلاف بسیاری از سوزنیبرگان خزانکننده است و در زمستان بدون برگ میماند، بنابراین اسکلت شاخهها کاملاً آشکار میشود.
مخروطها، گلها و ساختارهای زایشی
گلهای لاریکس دسیــدوا کوچک و بدون گلبرگ واقعی هستند؛ گلهای نر به صورت خوشههای زرد مایل به قرمز و گلهای ماده به شکل ساختارهای کوچک مخروطی قرمز-صورتی در اوایل بهار روی شاخههای جوان ظاهر میشوند. مخروطهای بالغ تخممرغی تا استوانهای، به طول حدود ۲ تا ۴ سانتیمتر و به رنگ قهوهای تیره هستند و سالها روی شاخه باقی میمانند. فلسهای مخروط چوبی و کمی برگشتهاند و بذرهای کوچک بالدار قهوهای روشن را در خود جای میدهند. حضور مخروطهای خشکیده روی شاخههای ریز بونسای جلوهای ناهمگون و طبیعی به ترکیب ظاهری گیاه میبخشد.
![European larch]()
شرایط محیط رشد
نور
لاریکس دِسیدوا بونسای برای رشد سالم به نور زیاد و آفتاب مستقیم نیاز دارد. بهترین حالت، قرارگیری در فضای باز با دریافت 4 تا 6 ساعت آفتاب مستقیم روزانه است. در مناطق بسیار گرم، سایهروشنِ بعدازظهر از سوختگی برگهای سوزنی و ضعف جوانهها جلوگیری میکند. نگهداری طولانیمدت در فضای داخلی معمولاً باعث کاهش رشد و ریزش سوزنها میشود.
دما و زمستانگذرانی
این گونه خزاندار و کاملاً مقاوم به سرماست و برای حفظ چرخه طبیعی به زمستان سرد نیاز دارد. دمای مطلوب فصل رشد حدود 10 تا 25 درجه سانتیگراد است. در گرمای بالای 30 درجه، باید تهویه و سایهروشن فراهم شود و رطوبت بستر پایدار بماند. در زمستان، یخبندان سبک معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند، اما در سرمای شدیدِ طولانی بهتر است گلدان عایق شود تا ریشهها آسیب نبینند.
رطوبت و جریان هوا
هوای تازه و جریان ملایم باد برای پیشگیری از بیماریهای قارچی ضروری است. رطوبت متوسط مناسب است؛ در اقلیم خشک میتوان با زیرگلدانی سنگریزه و آب (بدون تماس کف گلدان با آب) رطوبت موضعی ایجاد کرد. مهپاشی سبک در صبح مفید است، اما خیسماندن طولانی شاخسار توصیه نمیشود.
خاک و زهکشی
خاک باید سبک، دانهدرشت و بسیار زهکشدار باشد تا اکسیژن کافی به ریشه برسد. ترکیبی از آکاداما یا پوکه معدنی بههمراه پومیس/پرلیت و مقدار کمی مواد آلی (مثل پوست کاج پوسیده) مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7) ایدهآل است و فشردگی خاک باید به حداقل برسد.
آبیاری
بستر باید یکنواخت مرطوب بماند، اما هرگز غرقابی نشود. آبیاری وقتی انجام شود که سطح خاک اندکی خشک شده باشد؛ در تابستان ممکن است روزانه لازم شود. آبِ بدون املاح زیاد به سلامت ریشه و جذب عناصر کمک میکند.
![Larix Decidua Bonsai]()
مقابله به آفات بونسای سیاهکاج
آفات رایج بونسای Larix decidua و کنترل آنها
شتهها با مکیدن شیره، موجب پیچیدگی سوزنها و ترشح عسلک میشوند؛ شستوشوی گیاه با آب و سپس استفاده از صابون حشرهکش یا روغن ولک در چند نوبت (هر ۷–۱۰ روز) مؤثر است.
کنه تارتن در هوای گرم و خشک باعث لکههای زرد و تارهای ریز میشود؛ افزایش رطوبت محیط، دوش آب و کاربرد کنهکشهای اختصاصی در صورت شدت آلودگی توصیه میگردد.
شپشکهای سپردار/آردآلود به صورت برجستگیهای ثابت یا پنبهای دیده میشوند؛ حذف دستی، هرس شاخههای آلوده و استفاده از روغن باغبانی راهکارهای اصلیاند. لارو ارهمگس و برخی کرمها نیز میتوانند سوزنها را بخورند؛ جمعآوری دستی و در صورت نیاز Bt برای لاروها کمککننده است.
امراض مهم و روشهای پیشگیری/درمان
پوسیدگی ریشه (اغلب به دلیل آبیاری زیاد و زهکشی ضعیف) با زردی و ضعف عمومی همراه است؛ کاهش آبیاری، تعویض خاک با بستر بسیار زهکشدار و حذف ریشههای قهوهای نرم ضروری است.
بلایت/سوختگی سوزن و لکهبرگی قارچی میتواند ریزش زودهنگام ایجاد کند؛ بهبود گردش هوا، پرهیز از خیسکردن شاخوبرگ و جمعآوری بقایای آلوده پایهی کنترل است و در موارد شدید میتوان از قارچکشهای مناسب (طبق برچسب) استفاده کرد.
اصل کلیدی در بونسای لاریس: مدیریت آبیاری، نور کافی و قرنطینه گیاه جدید برای کاهش فشار آفات و بیماریهاست.
![بونسای سیاهکاج]()
نحوه تکثیر بونسای سیاهکاج
تولیدمثل طبیعی Larix decidua در رویشگاه
در طبیعت، Larix decidua یک مخروطدار خزانکننده است که بهوسیله بذر تکثیر میشود. درختان بالغ در اواخر بهار گلهای نر و ماده جداگانه ولی روی یک درخت تولید میکنند. گرده توسط باد پراکنده شده و تخمکها را در مخروطهای ماده بارور میکند. پس از رسیدن، مخروطها در پاییز باز شده و بذرهای بالدار را آزاد میسازند؛ باد آنها را در اطراف درخت مادر پخش میکند. جوانهزنی بذرها معمولاً روی خاک سبک، مرطوب و دارای نور کافی رخ میدهد.
تکثیر بونسای سیاهکاج در خانه با بذر
مطمئنترین روش خانگی، کاشت بذر است. بذرهای سالم را ۴–۶ هفته در یخچال (لایهگذاری سرد) در بستر مرطوب خزه اسفاگنوم یا دستمال کاغذی نگهداری کنید. سپس آنها را روی مخلوط سبک (آکاداما یا خاک بونسای + کمی پرلیت) پخش کرده، لایه نازکی خاک رویشان بریزید. گلدان در نور زیاد ولی غیرمستقیم و رطوبت یکنواخت نگهداری شود. جوانهها پس از استقرار، بهتدریج به نور مستقیم عادت داده میشوند.
قلمه و دیگر روشهای تکثیر در خانه
تکثیر Larix decidua از طریق قلمه دشوار ولی ممکن است. از شاخههای نیمهخشبی اواخر بهار، قلمههای ۸–۱۰ سانتیمتری تهیه و سوزنهای پایینی حذف شوند. پایین قلمه در هورمون ریشهزا فرو برده و در بستر بسیار سبک و مرطوب کاشته میشود. رطوبت هوای بالا و دمای معتدل برای ریشهزایی ضروری است. خوابانیدن هوایی روی شاخههای ضخیم نیز میتواند برای تولید پایههای بونسای قدرتمند استفاده شود، هرچند زمانبر است.
![European larch]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس کاجِ اَرل و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره کاجیان و جنس های آن