معرفی و راهنمای پرورش گیاهان زینتی - قلم موی شیطان

نویسنده: محبوبه آشناور

تاریخ انتشار: 1391/07/30

گیاه **قلم‌موی شیطان** با نام علمی **_Hieracium aurantiacum_** (Orange hawkweed) یک گونه علفی چندساله از تیره کاسنیان است.

- **شرایط رشد (دما، رطوبت، نور):** در **آفتاب کامل تا نیم‌سایه** بهترین رشد را دارد و در اقلیم‌های **معتدل تا خنک** عملکرد مطلوب‌تری نشان می‌دهد. به‌طور کلی به **خاک با زهکشی خوب** سازگار است و رطوبت **متوسط** را می‌پسندد؛ با این حال پس از استقرار می‌تواند **کم‌آبی‌های کوتاه‌مدت** را نیز تحمل کند (ماندابی شدن معمولاً نامطلوب است).

- **بومی و زیستگاه:** بومی **اروپای مرکزی و شمالی** است و در بسیاری از مناطق دیگر به‌عنوان گونه‌ای **معرفی‌شده** گسترش یافته است. زیستگاه‌های رایج آن شامل **چمنزارها، دامنه‌های کوهستانی، حاشیه جنگل‌ها، مراتع، کنار جاده‌ها** و زمین‌های باز با پوشش گیاهی کوتاه است.

- **خصوصیات ظاهری اندام گیاه:** گیاه دارای **روزتِ برگ‌های قاعده‌ای** (برگ‌ها معمولاً باریک تا نیزه‌ای و اغلب دارای کرک) است و ساقه‌های گل‌دهنده‌ای ایجاد می‌کند که در انتها **گل‌آذین‌های کوچک با گل‌های زبانه‌ای نارنجیِ درخشان** تشکیل می‌دهند. سطح اندام‌ها غالباً **کرک‌دار** است و گیاه می‌تواند با ایجاد **استولون/ساقه‌های رونده** لکه‌های متراکم بسازد.

- **نام رایج (ایران و جهان):** در ایران معمولاً با نام **قلم‌موی شیطان** شناخته می‌شود. در منابع انگلیسی رایج‌ترین نام‌ها **Orange hawkweed** و **Devil’s paintbrush** است.

- **کاربرد مشهور:** کاربرد دارویی یا صنعتیِ «بسیار مشهور و تثبیت‌شده» برای این گونه گزارش نمی‌شود؛ بیشتر به‌عنوان **گیاه زینتی** یا در برخی مناطق به‌عنوان **گونه مهاجم** شناخته می‌شود.

قلم موی شیطان

نام علمي

Hieracium Aurantiacum

نام لاتين

Devil's Paintbrush

خانواده (تيره)

Asteraceae

دانستنیهای علمی

گسترش و پراکنش این گیاه بسیار بالاست و در تمامی مناطق از جمله کنار جاده ها تا درون جنگل ها می روید.

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Hieracium aurantiacum با نام رایج «قلم‌موی شیطان» یک گونه علفی چندساله از خانواده کاسنیان (Asteraceae) و جنس Hieracium است؛ جنسی که به‌دلیل تنوع بالا و پیچیدگی‌های تاکسونومیک در اروپا و آسیا شناخته می‌شود. این گونه معمولاً با گل‌آذین‌های زرد-نارنجی و برگ‌های قاعده‌ای روزت‌مانند شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

زادگاه اصلی H. aurantiacum ناحیه‌های کوهستانی و نیمه‌کوهستانی اروپای مرکزی و شرقی (به‌ویژه بخش‌هایی از آلپ و کارپات) گزارش شده است. این گیاه بعدها به‌عنوان گونه زینتی یا همراه بذر علوفه به مناطق دیگر منتقل شد و در برخی کشورها به‌صورت طبیعی‌شده گسترش یافت.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه مطلوب این گونه چمنزارها، حاشیه جنگل‌ها، دامنه‌های کوهستانی و خاک‌های نسبتاً فقیر و خوب‌زهکشی‌شده است. سازگاری با خاک‌های اسیدی تا نیمه‌اسیدی و تحمل سرمای ارتفاعات از ویژگی‌های بوم‌شناختی آن به‌شمار می‌آید. در بعضی مناطق غیر بومی، توانایی گسترش در چمنزارها و رقابت با گونه‌های بومی مورد توجه پژوهش‌های اکولوژی تهاجم قرار گرفته است.

تاریخچه نام‌گذاری و اهمیت علمی

نام‌گذاری این گونه در چارچوب سنت دیرینه گیاه‌شناسی اروپایی انجام شد و در ادبیات فلورستیک به‌عنوان یکی از گونه‌های شاخص Hieracium ثبت گردید. اهمیت علمی آن تا حدی به پیچیدگی تولیدمثل در گروه Hieracium مربوط است؛ در این جنس، پدیده‌هایی مانند تشکیل توده‌های گونه‌ای و دشواری مرزبندی ریزگونه‌ها، مطالعه تاکسونومی و تکامل را چالش‌برانگیز کرده است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز

متوسط

آبياري و رطوبت

کمی خشک

دماي مورد نياز

8 درجه سانتیگراد

خاک مورد نياز

کلیه ارقام خاک

این گیاه علفی است و ارتفاعی بین 30 تا 60 سانتی متر دارد. گل های آن نارنجی درخشان هستند. برگ ها دارای کرک هستند. اندازه ی گل ها 2 سانتی متر است و گل ها تقارن شعاعی دارند. گلبرگ ها مستطیل شکل هستند و در انهتای خود پنج شاخه می شوند که ظاهری شبیه به قلم مو به آن می دهند.

برگ ها بین 5 الی 12 سانتی متر هستند و ابتدا خالت روزت دارند. این گیاه در کنار جاده ها می روزد و یک علف هرز مزاحم است و معمولا کشاورزان را با مشکل رو برو می سازد.

خوشه ی گل دارای حدود 5 گل می باشد. میوه ی این گیاه سیاه رنگ است و با کرک های سفیدی پوشده شده است. معمولا در مسیر جاده ها و روی خاک های خشک می روید.

نحوه تکثیر قلم موی شیطان

این گیاه به وسیله ی بذرهایش تکثیر می شود و قابلیت گستردگی فراوانی دارد و اغلب موارد رشد و گسترش آن ها توسط کشاورزان مهار می گردد. نیاز به نگهداری خاصی ندارد و در همه نوع خاکی می روید.