سینه‌کبکی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Bongardia chrysogonum (سینه‌کبکی) یک گونه ژئوفیت پیازدار از تیره زرشکیان (Berberidaceae) است. این گونه در سرده Bongardia قرار می‌گیرد که از نظر آرایه‌شناسی به گروهی از گیاهان دارای اندام‌های زیرزمینی ذخیره‌ای و چرخه رشد فصلی در اقلیم‌های مدیترانه‌ای نزدیک است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه این گیاه در بخش‌هایی از جنوب‌غرب آسیا و ناحیه شرقی مدیترانه گزارش شده است. پراکنش آن به‌ویژه در نوارهای اقلیمی نیمه‌خشک تا مدیترانه‌ای دیده می‌شود و در برخی مناطق ایران نیز به‌صورت خودرو حضور دارد.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

سینه‌کبکی عموماً در دامنه‌ها و تپه‌ماهوری‌های سنگلاخی، علفزارهای باز و خاک‌های نسبتاً سبک رشد می‌کند. پیاز زیرزمینی به‌عنوان اندام ذخیره‌ای، امکان گذر از دوره‌های خشکی و گرمای تابستان را فراهم می‌کند؛ بخش هوایی گیاه معمولاً در فصل‌های مساعد (پاییز تا بهار) فعال است و در تابستان فروکش می‌کند.

تاریخچه نام‌گذاری و منابع علمی

نام علمی Bongardia chrysogonum در ادبیات گیاه‌شناسی کلاسیک ثبت شده و صفت گونه‌ای chrysogonum به ویژگی‌های ظاهری مرتبط با رنگ/درخشندگی ساختارهای گل اشاره دارد. این گونه در فلورهای منطقه‌ای خاورمیانه و مدیترانه شرقی توصیف شده و به‌دلیل الگوی رشد فصلی و زیستگاه‌های خاص، برای مطالعات فلوریستیک و بوم‌شناسی گیاهان ژئوفیت اهمیت دارد.

خصوصیات - معرفی

ریشه Bongardia chrysogonum به شکل غده ای متورم و کروی است. گل ها زرد رنگ، کاسه فقط برگک و میوه به رنگ سرخ-نارنجی است که هنگام رسیدن میوه به طور نامنظم پاره می شود. همه برگ ها پایه ای و بن رست هستند.

شرایط نگهداری سینه‌کبکی

نور مورد نياز کم آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15-18 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مقاوم به خشکی، خاک لومی شنی

دمـا و اقلیم مناسب برای سینه‌کبکی

سینه‌کبکی گیاهی پیازدار و بومی مناطق نیمه‌خشک است و در زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم رشد می‌کند. دمای بهینه برای رشد رویشی این گیاه حدود ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد در اواخر زمستان و اوایل بهار است. برای تشکیل و استراحت غده‌ها، تابستان‌های گرم و خشک ضروری است و یخبندان‌های شدید و طولانی بدون پوشش برف می‌توانند به غده‌ها آسیب برسانند.

نور، رطوبت و آبیاری

سینه‌کبکی به نور کامل خورشید نیاز دارد و در سایه یا نیم‌سایه گلدهی ضعیف خواهد داشت. این گیاه نسبت به خشکی مقاوم است و رطوبت بالای هوا برای آن نامطلوب است، زیرا احتمال پوسیدگی غده را افزایش می‌دهد. آبیاری باید در دوره رشد فعال (اواخر زمستان تا بهار) منظم اما سبک باشد و در تابستان تا حد امکان قطع یا بسیار محدود گردد تا دوره خشکی طبیعی آن شبیه‌سازی شود.

خاک و بستر کاشت

بهترین بستر برای Bongardia chrysogonum خاکی سبک، عمیق و بسیار خوب زهکش‌دار است. ترکیب خاک باغچه شنی، همراه با ماسه و مقدار کمی کود دامی کاملاً پوسیده یا کمپوست مناسب است. خاک‌های سنگین و رسی باید با ماسه و مواد آلی سبک اصلاح شوند. pH خاک کمی قلیایی تا خنثی برای این گونه مطلوب است و تجمع آب در اطراف غده‌ها باید کاملاً جلوگیری شود.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

غده های زیرزمینی این گیاه منبع غنی آلکالوئیدهاست. این آلکالوئیدها از خانواده آلکالوئیدهای پیریدین و غیره ... است. یکی از مهمترین نقش های آلکالوئیدها حفاظت گیاه در مقابل رادیکال های تولید شده در بافت های گیاهی در حضور نور است. برای درمان بیماری هایی مانند هموروئید، بزرگ شدگی پروستات و عفونت های مجاری ادراری به کار می رود.