نام علمي
Anacyclus pyrethrum
نام لاتين
Mount Atlas daisy
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
گیاه Anacyclus pyrethrum (عاقِرقرحا) از خانواده کاسنیان (Asteraceae) و از سرده Anacyclus است. این سرده در قبیله Anthemideae (بابونهایان) قرار میگیرد و به دلیل ساختار کاپیتول (گلآذین کپهای) و وجود گلچههای لولهای و زبانهای، ویژگیهای典یک کاسنیان را نشان میدهد. نام گونهای “pyrethrum” در منابع قدیمی به گیاهان تندمزه/محرک نسبت داده میشد و میتواند موجب خلط با نامهای تاریخی مشابه شود.
منطقه بومی و زیستگاه
این گونه بومی بخشهایی از شمال آفریقا (بهویژه مراکش و الجزائر) و جنوبغرب آسیا و حوزه مدیترانه است و در نواحی خشک تا نیمهخشک رشد میکند. زیستگاههای معمول آن دامنهها و تپهماهوریهای سنگلاخی، مراتع فقیر، خاکهای سبک و زهکشیخوب، و حاشیه کشتزارهاست. تحمل نسبی به کمآبی و خاکهای کممواد، از عوامل موفقیت آن در اقلیمهای مدیترانهای است.
تاریخچه شناخت علمی و نامگذاری
عاقرقرحا از دیرباز در متون داروشناسی سنتیِ مدیترانه و غرب آسیا ذکر شده است، اما صورتبندی نام علمی آن در چارچوب نامگذاری دودویی در دوران شکلگیری گیاهشناسی نوین تثبیت شد. در تاریخ علم گیاهشناسی، این گونه گاه در کنار گونههای نزدیک از نظر ریختشناسی بررسی شده و بهسبب کاربردهای دارویی ریشه، توجه زیادی را برانگیخته است. در منابع گیاهشناسی، تطبیق نامهای قدیمی با نام علمی جدید اهمیت دارد تا از اشتباه با “پیرتروم”های دیگر جلوگیری شود.
نامهای رایج محلی و جهانی
در فارسی رایجترین نامها «عاقِرقرحا» و گاه «ریشه عاقرقرحا» است. در انگلیسی معمولاً با نامهای pellitory یا Spanish chamomile یاد میشود و در برخی منابع فرانسوی به نام pyrèthre آمده است. تعدد نامهای محلی و تاریخی، ضرورت استفاده از نام علمی Anacyclus pyrethrum را برای ارجاع دقیق علمی برجسته میکند.
![عاقرقرحا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های به خوبی آبیاری شده
|
عاقرقرحا گیاهی است علفی و چندساله که ارتفاع ساقه اش به حدود ۲۰ سانتیمتر می رسد. این گیاه شبیه بابونه می باشد. منشأ اصلی آن الجزیره و آفریقای شمالی بوده و از آنجا به نقاط گرم و معتدل زمین مانند آسیا و آفریقا راه یافته است. ریشه آن راست به طول ۲۵–۲۰ سانتیمتر و به ضخامت یک انگشت و با انشعابات زیادی است. این ریشه طعم سوزنی دارد. قسمت مورد استفاده این گیاه ریشه آن است که به صورت قطعاتی به اندازه۱۰–۸ سانتیمتر و قطر ۵/. سانتیمتر به بازار عرضه می شد. بوی آن معطر و محرک مخاط بینی و طعم آن تند، سوزنده و ناپسند است.
در بعضی منابع، بخاطر خواص بسیار نزدیک این گیاه با ریشه ترخون کوهی، این گیاه را به اشتباه با آن یکی دانسته اند. عاقرقرحا، گیاهی است علفی، کوتاه، که ارتفاع آن به یک وجب هم نمی رسد. برگ های آن بریدگی های عمیق دارد و پوشیده از کرک است. گل های آن در تابستان و در دو گونه روی ساقه ظاهر می شود. 1- گل های لوله ای زرد و 2- گل های زبانه ای سفید.
![Mount Atlas daisy]()
شرایط محیط رشد
این گیاه به خاک های به خوبی آبیاری شده و مکان های آفتابی نیاز دارد. همچنین به رطوبت بیش از حد به ویژه در فصل زمستان مقاوم هستند. این گونه ها می توانند دمای تا منفی 5 درجه سانتیگراد را تحمل کنند به ویژه اگر زمین به خوبی آبیاری شود.
![Anacyclus pyrethrum]()
مقابله به آفات عاقرقرحا
آفات مهم عاقرقرحا (Anacyclus pyrethrum)
مهمترین آفات عاقرقرحا شامل شتهها، تریپس، کنههای تارعنکبوتی و نماتدهای ریشه است. شتهها و تریپس با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی برگها و کاهش مواد مؤثره ریشه میشوند. کنهها لکههای روشن و تارهای نازک روی برگ ایجاد میکنند. نماتدها موجب گرهدار شدن ریشه و کاهش رشد رویشی و دارویی گیاه میگردند.
امراض قارچی و باکتریایی
بیماریهای مهم این گیاه شامل پوسیدگی ریشه (فوزاریوم، پیتیوم)، لکهبرگی قارچی و پژمردگی باکتریایی است. پوسیدگی ریشه در خاکهای سنگین و آبیاری بیش از حد تشدید میشود و با قهوهای شدن طوقه و بوی نامطبوع همراه است. لکهبرگی موجب نقاط قهوهای تا سیاه روی برگ و خشکیدگی تدریجی میشود.
روشهای پیشگیری و مبارزه
اصول بهداشت زراعی مهمترین راهکار مدیریت آفات و امراض عاقرقرحاست. استفاده از بذر سالم، تناوب زراعی ۳–۴ ساله، ضدعفونی بذر با قارچکشهای مناسب و بهبود زهکش خاک توصیه میشود. برای شته و تریپس میتوان از صابونهای حشرهکش، روغنهای باغبانی و دشمنان طبیعی (کفشدوزک، بالتوری) بهره گرفت. در صورت بروز پوسیدگی ریشه، آبیاری تنظیم، نواحی آلوده حذف و از قارچکشهای سیستمیک مجاز در کشتهای دارویی استفاده میشود.
![عاقرقرحا]()
نحوه تکثیر عاقرقرحا
تکثیر این گیاه عمدتاً از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد. این بذرها برای جوانه زنی بهتر به حدود 3 هفته چینه سرمایی نیاز دارند. بهترین دما برای جوانه زنی بذرها، دمای 13 تا 16 درجه سانتیگراد است. یکی دیگر از روش های تکثیر این گیاهف ریشه دار کردن قلمه های چوبی نرم در فصل بهار می باشد.
![Mount Atlas daisy]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
اگر دو تا چهار گرم عاقرقرحا كوبيده و خورده شود، انسداد مجارى را باز مى كند. سستى و رخوت و استسقاء را درمان مى كند، مدرّ و قاعده آور است، ترشح شير و عرق را افزايش مى دهد، براى لقوه و فالج و رعشه و كزاز و استرخاء مفيد است، درد سياتيك و درد مفاصل را تسكين مى دهد.
عاقرقرحا را نرم بساييد و با عسل مخلوط كنيد و در دهان نگه داريد بعد بخوريد، يا آن را نيمكوب نموده و بجوشانيد و چندين بار آب آن را در دهان نگه داريد بعد بخوريد. لك قهوه اى زبان كه مثل خون مردگى است را درمان مى كند.
هرگاه سردرد ميگرن يا درد نيمه سر شروع مى شود. سر يك تكه از عاقرقرحا را مانند سيگار آتش بزنيد تا بسوزد و دود كند و دود عاقرقرحا را به هر دو سوراخ بينى بينى بكشيد، تسكين مى يابد.
براى درمان لكنت زبان يا براى باز شدن زبان كودكان چهار مثقال از عاقرقرحا را نيمكوب نموده و دم كنيد، بعد آب صاف كرده آن را با نبات شيرين سازيد و روزى سه بار هر مرتبه يك قاشق مرباخورى به او بخورانيد.
ماليدن ضماد عاقرقرحا در استعمال خارجى براى دردها و بيمارى مفاصل و اعصاب و درد سينه مفيد است.
ماليدن پودر عاقرقرحا با روغن زيتون براى درمان كزاز و استرخاى مزمن و اعضاى بى حس شده بدن و بى حسى عضلات مفيد است.
جويدن عاقرقرحا خصوصاً با مصطكى و همچنين دميدن گرد آن در بينى، انسداد مجارى بين بينى را باز مى كند.
ريختن قطره آنكه مخلوط با روغن گل سرخ باشد در بينى براى تسكين سردرد و درد شقيقه شديد بلغمى مفيد مى باشد.
عاقرقرحا را در سركه بخيسانيد و موقع دندان درد درون سوراخ دندان بگذاريد، آن را تسكين مى دهد.
اگر عاقرقرحا را در دهان بجويد و يا گرد آن را زير زبان بپاشيد و نگهداريد. رطوبت هاى موضع را خشك مى كند و لكنت زبان را كاهش مى دهد، نگهداشتن آن پاى دندان ها سستى دندان را محكم مى كند.
مزمزه يا قرقره آن با سركه براى ديفترى نافع است.
گردشده عاقرقرحا را با عسل مخلوط كنيد و انگشت پيچ درست كنيد و بخوريد. سرفه كهنه بلغمى سرد را آرام مى سازد، براى تقويت نيروى جنسى سردمزاجان مفيد مى باشد.
هربار دو گرم از گیاه عاقرقرحا را بكوبيد و بخوريد. مسهل بلغم است و اسهال بلغمى را درمان مى كند.
روغن گیاه عاقرقرحا را قبل از هم بستر شدن بر قضيب بماليد، محرك است و در صورتى كه بخواهيد، انزال را سريع مى كند.
اگر كسى گرد گیاه عاقرقرحا را با نشادر نرم مخلوط كند و بسايد و بر كام و دهان بمالد مانع سوختن دهان از آتش مى شود، در اين صورت بازيگران براى اجراى نمايش با آتش مى توانند از آن استفاده كنند.
گیاه عاقرقرحا را با خردل به اندازه مساوى بساييد و به لثه ها بماليد و لثه را با آن بشوييد، پيوره را درمان مى كند اين عمل را تا بهبودى هر روز ادامه دهيد.
مقدارى از كوبيده شده گیاه عاقرقرحا را در سركه بجوشانيد و پاى دندان پوسيده بگيريد. از پيشرفت پوسيدگى جلوگيرى مى كند.
گیاه عاقرقرحا را بجوشانيد و آب آن را پاى دندان هايى كه به علت ناراحتى هاى لثه سست مى شوند روزى چند بار بگيريد. دندان ها را محكم و لثه ها را مداوا مى كند.
گیاه عاقرقرحا را نيمكوب نموده و در روغن زيتون بجوشانيد و نگهداريد. اين روغن را در بينى افرادى كه مبتلا به سردردهاى شديد سردمزاج باشند بچكانيد، درد را نقصان مى بخشد.
گیاه عاقرقرحا را نرم بكوبيد و با زرده تخم مرغ مخلوط كنيد و بر كمر ببنديد و سه روز تكرار كنيد. كمردرد كهنه را درمان مى كند.
ترکیبات شیمیایی:
در این گیاه اسانس روغنی فرار پلی تورین وجود دارد.
ریشه این گیاه دارای مقدار کمی تانن، صمغ، اینولین و یک رزین قهوه ای به نام پله تونین pelletonin می باشد.
![عاقرقرحا - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره کاسنی - آستراسه و جنس های آن